Spots 
Maleisië is begonnen met het terugsturen van Myanmarese asielzoekers naar hun thuisland. Onder de eerste 1500 van de in totaal 5000 Myanmarezen die teruggestuurd worden, zit ook een onbekend aantal Rohingya. Dit tot grote verontwaardiging van mensenrechtenactivisten.
"Het is schandalig en onacceptabel om Rohingya terug te sturen naar het land dat tien jaar geleden een genocide op ze pleegde", zegt Phil Robertson van Asia Human Rights Labour Advocates.
Maleisië is een van de belangrijkste toevluchtsoorden voor de Myanmarese moslimbevolking. Volgens cijfers van de UNHCR vangt Maleisië officieel ruim 210.000 Rohingya op, al kan dat nog hoger zijn door het aantal ongeregistreerde vluchtelingen. Die hebben lange tijd vredig in Maleisië kunnen leven, al was dat niet onder de beste omstandigheden. "De asielcentra zitten overvol en de huizen waar ze naar verplaatst worden zijn vrij armzalig", zegt Robertson.
Het afgelopen jaar is er heel veel binnenlandse weerstand ontstaan tegen de Rohingya. Sinds vorig jaar is er in Maleisië een online haatcampagne tegen ze begonnen. Niet toevallig in de aanloop naar de verkiezingen in 2028. "In mijn tijd bij Human Rights Watch zag ik dat ook al tegen Rohingya in de Indonesische provincie Atjeh", zegt Robertson. "Rechts-conservatieve politici zetten Rohingya weg als profiteurs van overheidsgelden. Dat levert ze stemmen op." En dat zou nu in Maleisië ook gebeuren.
Het zorgt voor dreiging en geweld tegen de Rohingya-bevolking, die enkele maanden geleden in wanhoop naar Kuala Lumpur reisden en voor het UNHCR-gebouw smeekten om hulp. Maar de Maleisische premier Anwar liet ze wegsturen. "Myanmarese vluchtelingen moeten zich aan onze regels houden, anders grijpen we in," zei hij.
Activisten vinden het onbestaanbaar dat juist Anwar de Rohingya nu het land uitzet. Hij was zelf ooit een politieke gevangene en stond bekend als een voorvechter van mensenrechten. Maar met het oog op zijn machtspositie zegt Robertson dat Anwar veel van zijn overtuigingen rondom mensenrechten heeft losgelaten. "Hij heeft simpelweg geen morele principes meer ten aanzien van dat soort onderwerpen."
Op het eerste oog lijkt het verbazingwekkend dat Myanmar de Rohingya überhaupt terug wil, nadat het leger ze een decennium geleden had verjaagd en vermoord in wat de VN inmiddels een genocide noemt. Het is ook wettelijk bepaald dat Rohingya geen Myanmarese staatsburgers zijn.
Maar na de staatsgreep van het leger in 2021 staat er internationale legitimiteit voor het militaire regime op het spel. "Door een deal te sluiten met Maleisië krijgt Min Aung Hlaing waar hij al jaren naar gezocht heeft. Legitimiteit als de leider van Myanmar", zegt Robertson. Het is volstrekt onmogelijk om ze veilig terug te sturen. Het is volstrekt onmogelijk om ze veilig terug te sturen.
Want qua veiligheid hebben Rohingya volgens mensenrechtenkenners op dit moment niets in Myanmar te zoeken. Hun thuisstaat Rakhine is dan niet meer in handen van het leger, maar van de etnische beweging Arakan Army. Maar ook die overwegend boeddhistische groep wordt verdacht van mensenrechtenschendingen tegen Rohingya.
Sinds de afgelopen twee jaar is het aantal Rohingya dat uit Rakhine is gevlucht met zeker 150.000 gestegen. "Het is dus ook volstrekt onmogelijk om ze veilig terug te sturen. Het leger kan ze in elk geval geen garanties bieden. Het is waanzin," zegt Robertson.
Maleisië is begonnen met het terugsturen van Myanmarese asielzoekers naar hun thuisland.